"Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun , Thaïlande (2016-2019)"
Thèse réalisée sous la co-direction de Dana Rappoport (CASE/EHESS) et Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre)
Le jury sera composé de :
Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur
Bénéd
icte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure
Ward Keeler (University of Texas, Austin)
Dana Rappop
ort (CASE – EHESS), co-directrice
Stéphane Rennesson<
/strong> (LESC – Université de Paris Nanterre)
Sabine Trebinja
c (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice
;
Salle B.016, Bâtiment B (Grappin), Université Paris Nanterre.
Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) sont encore à déterminer, la jauge de la salle pour être vue à la hausse ou à la baiss e selon les consignes en vigueur. Dans le cas d'une soutenance en semi-prés entiel, un lien pour y assister à distance sera communiqué aux personnes in téressées (merci de vous manifester à l'adresse suivante : pr.prouteau@gmail.com).
&n bsp;
Résumé :
Cette thèse étudie les soun d systems à Phetchabun, province à la lisière des régions du Nord, du Centr e et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usage du sound system, dispositif élect ro-acoustique mobilisant des registres extrêmes du son et des effets sonore s (réverbération, écho, distorsion, ubiquité), y est généralisé. Il est uti lisé au quotidien et dans les rituels locaux pour diffuser aussi fort que p ossible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes . En étudiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgi ques, audiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les f onctions du sound system. Pourquoi l’utiliser ? Qu’a changé son incorp oration et sa généralisation dans le monde sonore de Phetchabun et de Thaïl ande ? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthrop ologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddhisme et du rituel sont mis à profit.
Si le sound system transf orme, sa généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers so nore qui l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire d es médias et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagat ion dite « maximaliste » – plus il y en a, mieux c’est, plus c’es t fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibi lité, non seulement d’immerger l’individu dans le son, mais de le dissoudre dans le groupe : il étend la communauté à la mesure de son irradiatio n sonore. L’Etat fait usage de cette fonction à travers un « corps son ore » national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’en semble du territoire. La puissance sonore est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autres ressorts peuvent être décelés lor sque des espaces et temporalités mythiques sont recréés ou lorsque des form es archétypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées p ar le son. Une quête du « son ultime » se dessine alors à laquell e s’adonne toutes les classes sociales grâce aux sound systems.
M ots-clés
Ethnomusicologie – Thaïlande – Nord-Est (Isan) – Phetch abun – molam – sound systems – bouddhisme – phin pray uk (phin électrique) – sound studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud-Est – média.
This thesis focuses on the study of sou nd systems in the province of Phetchabun, located at the borders of the nor thern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound syste ms, an electro-acoustical apparatus investing extremes registers of sound a nd sound effects (reverb, echo, distortion, ubiquity), is there generalized . It is used on a daily basis and for the numerous rituals, broadcasting as loud as possible different sound contents so as to be heard by, and gather ed, the maximum amount of people. In studying perception, the variety of th e machines – musical, liturgical, audiophile, as well as ritual and state-i mplemented – this thesis intends to decipher the functions of sound system. Why using it? What have its incorporation and generalization changed in th e Thai sound culture? The tools of ethnomusicology, anthropology of music a nd sound, as well as methods of anthropology of Buddhism and ritual will be put to use.
If sound systems transform, its generalization also indi cates its relevance to the sound world that welcomes it. They are thus inte grated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a propagation logic called here “maximalist” – the more, the better; the l oudest, the better. Following this logic, the sound system has the possibil ity to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a si ngle collective body of listeners: it extends community proportionally to t he length of sound radiation emitted. The State makes good use of this func tion through a national “sound body” consisting in a centralized grid of so und systems heard everyday and everywhere in the country. Sound power is al so proportional to the social status of the user. But there are deeper moti ves at stakes; mostly sensible when mythical space-times are being recreate d, or when archetypal vibratory shapes as mandalas are manifested in sound. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes an d through sound systems is ongoing in Thailand.
Keywords
Ethnomusicology – Thailand – North-East (Isan) – Phetchabun – molam< /em> – sound systems – Buddhism – phin prayuk (electric < em>phin) – sound studies – luk thung – popular music – Southeast Asia – media.
บทความย่อของงานวิจัย< /strong>
ตู้ระเบิดแผ่นดิน - เครื่องเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์
ว ิทยานิพนธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียงในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภา คเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั ้น สิ่งที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่ส ุด โดยเน้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรร เลงในงานแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเส ียงดังมากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวนมากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย ่างจากการศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสของมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านด นตรี ด้านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสียง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเ กี่ยวกับความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ท ำไมต้องใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจ ังหวัดเพชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเรื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือ และทฤษฎีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มนุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้าน พุทธศาสนาและจารีตประเพณี
เครื่องเสียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่กา รที่จะได้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย ่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวคิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ด ังมากที่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า maximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่ งดังยิ่งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึงสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสีย งที่กระจายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญา ณเสียงแบ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลของเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงต ามสาย และรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกวัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสี ยงมีอิทธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และ ชั้นชนในสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือต อนมีขบวนแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศาสตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเ ครื่องมือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่งมีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม
คำสำคัญ
มนุษยดนตรีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เสียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซ ียอาคเนย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ / ประเทศไทย
"Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun , Thaïlande (2016-2019)"
Thèse réalisée sous la co-direction de Dana Rappoport (CASE/EHESS) et Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre)
Le jury sera composé de :
Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur
Bénéd
icte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure
Ward Keeler (University of Texas, Austin)
Dana Rappop
ort (CASE – EHESS), co-directrice
Stéphane Rennesson<
/strong> (LESC – Université de Paris Nanterre)
Sabine Trebinja
c (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice
;
Salle B.016, Bâtiment B (Grappin), Université Paris Nanterre.
Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) sont encore à déterminer, la jauge de la salle pour être vue à la hausse ou à la baiss e selon les consignes en vigueur. Dans le cas d'une soutenance en semi-prés entiel, un lien pour y assister à distance sera communiqué aux personnes in téressées (merci de vous manifester à l'adresse suivante : pr.prouteau@gmail.com).
&n bsp;
Résumé :
Cette thèse étudie les soun d systems à Phetchabun, province à la lisière des régions du Nord, du Centr e et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usage du sound system, dispositif élect ro-acoustique mobilisant des registres extrêmes du son et des effets sonore s (réverbération, écho, distorsion, ubiquité), y est généralisé. Il est uti lisé au quotidien et dans les rituels locaux pour diffuser aussi fort que p ossible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes . En étudiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgi ques, audiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les f onctions du sound system. Pourquoi l’utiliser ? Qu’a changé son incorp oration et sa généralisation dans le monde sonore de Phetchabun et de Thaïl ande ? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthrop ologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddhisme et du rituel sont mis à profit.
Si le sound system transf orme, sa généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers so nore qui l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire d es médias et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagat ion dite « maximaliste » – plus il y en a, mieux c’est, plus c’es t fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibi lité, non seulement d’immerger l’individu dans le son, mais de le dissoudre dans le groupe : il étend la communauté à la mesure de son irradiatio n sonore. L’Etat fait usage de cette fonction à travers un « corps son ore » national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’en semble du territoire. La puissance sonore est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autres ressorts peuvent être décelés lor sque des espaces et temporalités mythiques sont recréés ou lorsque des form es archétypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées p ar le son. Une quête du « son ultime » se dessine alors à laquell e s’adonne toutes les classes sociales grâce aux sound systems.
M ots-clés
Ethnomusicologie – Thaïlande – Nord-Est (Isan) – Phetch abun – molam – sound systems – bouddhisme – phin pray uk (phin électrique) – sound studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud-Est – média.
This thesis focuses on the study of sou nd systems in the province of Phetchabun, located at the borders of the nor thern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound syste ms, an electro-acoustical apparatus investing extremes registers of sound a nd sound effects (reverb, echo, distortion, ubiquity), is there generalized . It is used on a daily basis and for the numerous rituals, broadcasting as loud as possible different sound contents so as to be heard by, and gather ed, the maximum amount of people. In studying perception, the variety of th e machines – musical, liturgical, audiophile, as well as ritual and state-i mplemented – this thesis intends to decipher the functions of sound system. Why using it? What have its incorporation and generalization changed in th e Thai sound culture? The tools of ethnomusicology, anthropology of music a nd sound, as well as methods of anthropology of Buddhism and ritual will be put to use.
If sound systems transform, its generalization also indi cates its relevance to the sound world that welcomes it. They are thus inte grated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a propagation logic called here “maximalist” – the more, the better; the l oudest, the better. Following this logic, the sound system has the possibil ity to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a si ngle collective body of listeners: it extends community proportionally to t he length of sound radiation emitted. The State makes good use of this func tion through a national “sound body” consisting in a centralized grid of so und systems heard everyday and everywhere in the country. Sound power is al so proportional to the social status of the user. But there are deeper moti ves at stakes; mostly sensible when mythical space-times are being recreate d, or when archetypal vibratory shapes as mandalas are manifested in sound. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes an d through sound systems is ongoing in Thailand.
Keywords
Ethnomusicology – Thailand – North-East (Isan) – Phetchabun – molam< /em> – sound systems – Buddhism – phin prayuk (electric < em>phin) – sound studies – luk thung – popular music – Southeast Asia – media.
บทความย่อของงานวิจัย< /strong>
ตู้ระเบิดแผ่นดิน - เครื่องเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์
ว ิทยานิพนธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียงในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภา คเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั ้น สิ่งที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่ส ุด โดยเน้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรร เลงในงานแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเส ียงดังมากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวนมากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย ่างจากการศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสของมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านด นตรี ด้านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสียง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเ กี่ยวกับความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ท ำไมต้องใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจ ังหวัดเพชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเรื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือ และทฤษฎีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มนุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้าน พุทธศาสนาและจารีตประเพณี
เครื่องเสียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่กา รที่จะได้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย ่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวคิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ด ังมากที่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า maximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่ งดังยิ่งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึงสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสีย งที่กระจายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญา ณเสียงแบ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลของเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงต ามสาย และรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกวัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสี ยงมีอิทธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และ ชั้นชนในสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือต อนมีขบวนแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศาสตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเ ครื่องมือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่งมีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม
คำสำคัญ
มนุษยดนตรีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เสียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซ ียอาคเนย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ / ประเทศไทย
